Pozaustrojowe zapłodnienie w leczeniu niepłodności stosuje się od wielu lat. Metoda leczenia tą metodą ma udowodnioną i najwyższą skuteczność spośród wszystkich metod rozrodu wspomaganego, ponieważ umożliwia pokonanie wielu barier ograniczających płodność.
Decyzję o zastosowaniu w leczeniu niepłodności metody pozaustrojowego zapłodnienia należy rozważyć po analizie:
1. przyczyn niepłodności i szansy na naturalne zajście w ciążę przy istniejącej przyczynie
2. czasu trwania związku i wieku partnerki
3. dotychczasowego leczenia niepłodności
4. sytuacji rodzinnej pary
Wskazania i kwalifikacja do zapłodnienia pozaustrojowego
1. Czynnik jajowodowy*
* u pacjentek z trwałym uszkodzeniem jajowodów
* u pacjentek zdyskwalifikowanych z leczenia operacyjnego
* u pacjentek z upośledzoną funkcją jajowodów przy zachowanej drożności lub po operacji mikrochirurgicznej i upływie 2 lat bez ciąży. Warunkiem zalecenia oczekiwania jest brak innych czynników mogących mieć wpływ na szansę na ciąże (nieprawidłowe nasienie , wiek kobiety > 35 lat, czas trwania niepłodności < 3 lat, endometrioza, zaburzenia jajeczkowania).
2. Niepłodność niewyjaśnionego pochodzenia **
* Jeżeli trwa > 3 lata
* Jeżeli wiek pacjentki > 35 lat – szybciej
3. Czynnik męski
* Całkowita liczba plemników ruchomych < 1 mln wskazane ICSI
* Liczba plemników ruchomych 1 – 10 mln w przypadku niepłodności dłuższej
* niż 2 lata**
* Liczba plemników > 10 mln – tak jak w niepłodności idiopatycznej
4. Endometrioza
* I, II stopień tak jak niepłodność niewyjaśniona
* III, IV stopień tak jak czynnik jajowodowy
5. Zaburzenia hormonalne**
* 12 cykli stymulowanych bez efektu
6. Nieudane próby inseminacji domacicznej
* max 6 prób < 35 roku życia
* 4 próby > 35 roku życia
* wskazane jest usunięcie jajowodu w przypadku wodniaka
** powinno być rozważone wykonanie 4 – 6 inseminacji domacicznych przed IVF/ICSI
Obecnie leczenie metodą pozaustrojowego zapłodnienia stosuje się również u płodnych par,
u których:
1. partner jest nosicielem wirusów HIV, HCV a partnerka nie jest zarażona
2. para jest nosicielem zmian genetycznych powodujących ciężkie, nieodwracalne zmiany u potomstwa, a diagnostyka preimplantacyjna pozwala uniknąć trudnej decyzji o przerwaniu ciąży.
3. partnerka rozpoczyna leczenie przeciwnowotworowe i stosowane leczenie z dużym prawdopodobieństwem nieodwracalnie uszkodzi jajniki.
Przygotowanie do leczenia metodą zapłodnienia pozaustrojowego
Przed przystąpieniem do programu pozaustrojowego zapłodnienia lub w trakcie leczenia należy wykonać:
1. Wywiad obejmujący oboje pacjentów ze szczególnym uwzględnieniem czynników mogących mieć wpływ na bezpieczeństwo zabiegu IVF oraz określenie przybliżonego rokowania co do powodzenia zabiegu.
2. Badanie ginekologiczne, prawidłowy wynik badania cytologicznego nie starszy niż 12 miesięcy, prawidłowe pH pochwy (posiewy w przypadku prawidłowego pH nie są wskazane)
3. Badanie nasienia a w przypadku nieprawidłowego wyniku ewentualne badania dodatkowe według wskazań.
4. USG narządu rodnego z oceną liczby pęcherzyków antralnych
5. Badania hormonalne u pacjentek wymagających dodatkowej oceny rezerwy jajnikowej.
6. Badania podstawowe związane z zabiegiem punkcji jajników oraz znieczuleniem ogólnym według zaleceń ośrodka.
7. Badania serologiczne u obojga partnerów nie starsze niż 6 miesięcy:
* HCV
* HbS-Ag
* HIV
* WR
8. Badania mężczyzny w przypadku liczby plemników < 5 mln/ml
* Kariotyp
* Mutacje CFTR
* AZF (badanie zalecane)